Toespraak burgemeester Gerard Beukema 4 mei herdenking 2021 gemeente Eemsdelta

Burgemeester Gerard Beukema hield tijdens de 4 mei herdenking van de gemeente Eemsdelta bij het oorlogsmonument in de Wijkstraat in Appingedam een toespraak. Deze kun je hieronder lezen.

Vanavond herdenken wij de slachtoffers sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. De verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog staan ons in deze regio het scherpst voor ogen. Slachtoffers vielen hier vooral in de laatste oorlogsweken. Het bruggenhoofd naar Emden, vluchtroute voor de laatste Duitse soldaten, werd met grote hardnekkigheid verdedigd en pas in de vroege ochtend van de tweede mei bevrijd.

Nu wij vandaag, 76 jaar later, de slachtoffers van de oorlog herdenken, moeten we vaststellen dat er onder ons nog maar weinig mensen zijn die zich de slachtoffers persoonlijk zullen herinneren. Appingedam heeft een aantal slachtoffers herdacht met een straatnaam, maar zelfs dan, vermoed ik, weten nog maar weinig mensen wie ze waren en waarom een straat hun naam draagt. Wie kent nog de twee Damster militairen die bij de eerste oorlogshandelingen in mei 1940 het leven lieten toen Duitsland Nederland binnenviel. Wie herinnert zich nog de zes Damster mannen die vanwege politieke overtuiging, verzetsactiviteiten of hulp aan onderduikers in Duitse concentratiekampen het leven lieten of ergens in Nederland werden gefusilleerd? Wie kent nog de mannen uit onze regio die in Duitsland stierven waar ze gedwongen te werk waren gesteld? Wie herinnert zich nog de Joodse inwoners van onze gemeente die gedwongen vertrokken naar onbekende bestemming en waarvan er maar een enkeling terugkeerde. En tenslotte, wie kent nog de tientallen burgerslachtoffers die in de laatste oorlogsweken welhaast bij toeval vielen, omdat ze op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren, en de bevrijding niet meer mochten meemaken.

Hoe langer de Tweede Wereldoorlog achter ons ligt, hoe meer de herinneringen vervagen en wij namen, gezichten en gebeurtenissen zullen vergeten. Daarom is het zo belangrijk om de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog op te tekenen nu het nog kan. Verhalen maken het grote verhaal over de Tweede Wereldoorlog klein en brengen ze dichtbij. Verhalen ontroeren. Ze leggen de essentie van het leven bloot als er wordt verteld over moed en opoffering. Maar ook als er wordt verteld over de keerzijde ervan: over verraad, leugens, lafheid. Als er wordt verteld over lijden en dood, over ellende, angst en vernedering. Over vernedering gesproken. Eén dezer dagen las ik het verhaal over het echtpaar dat in een boerderij op de grens van Appingedam en Delfzijl  een Joods echtpaar verborgen hield. Toen na de oorlog de eigenaar van de boerderij daarvan hoorde, ontstak hij in woede omdat daarvoor geen toestemming was gegeven. Ook voelde hij zich bekocht vanwege de melk die het Joodse echtpaar had gedronken en eiste daarvoor 250 gulden schadevergoeding. Een hoop geld in die tijd. Wat we hieruit vooral leren is dat zelfs na de bevrijding de scheidslijn tussen goed en kwaad moeilijk te trekken was.

Dat er nog maar weinig ooggetuigen zijn, maakt herdenken niet nutteloos. Wij kijken bij deze herdenking terug op de onvrijheid van toen. Wij herdenken de slachtoffers die gevallen zijn voor de vrijheid die wij vandaag genieten. En we hebben duidelijk voor ogen: dit mag nooit meer gebeuren.

Abel Herzberg, de auteur van de aangrijpende Kroniek der Jodenvervolging, worstelde in al zijn publicaties met de vraag naar het waarom. Het ging hem bij die zoektocht niet om de laatste stap, de gruweldaden, maar om het duiden van de eerste stap. Hoe heeft het zover kunnen komen? Bij het antwoord daarop speelt onverschilligheid een belangrijke rol. Zwijgen als er gesproken moet worden, wegkijken als handelen gewenst is wanneer onze democratische vrijheden in het gedrang komen, ook als dat ongemakkelijk of zelfs gevaarlijk is.

Deze herdenking en de twee minuten stilte vormen een moment van bezinning. Zwijgen heeft dan de betekenis van nadenken en reflectie.   Judith Herzberg, heeft dat indringend verwoord in een gedicht over een ziekenbezoek dat haar vader Abel haar eens bracht en waarmee zij hem typeert. Die dichtregels wil ik u graag ter overdenking meegeven:

'Mijn vader had een lang uur zitten zwijgen bij mijn bed.
Toen hij zijn hoed had opgezet
zei ik, nou dit gesprek
is makkelijk te resumeren.
Nee, zei hij, nee toch niet,
je moet het maar eens proberen.' 
   

De 4 mei herdenking was online te bekijken. Je kunt deze herdenking terugkijken.

Burgemeester Beukema toespraak 4 mei